3.1 Economische zaken, recreatie en toerisme
Doelstelling: | ||||||||||||||||||||||||
Waar mogelijk maken we de verlening van vergunningen voor evenementen eenvoudiger. We volgen provinciale ontwikkelingen op de voet en houden oog voor de gevolgen daarvan voor de veiligheid op lokaal niveau. | ||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
U heeft in Q2 2025 de startnotitie voor het opstellen van nieuw evenementenbeleid vastgesteld. Er is een projectleider geworven en hiermee aan de slag gegaan. In het vast te stellen beleid worden diverse verbeteringen qua procedures maar ook qua dienstverlening voorgesteld. De planning is het nieuwe beleid in Q1 2027 ter besluitvorming aan de raad voor te leggen.
Doelstelling: | ||||||||||||||||||||||||
Als de Lelylijn er komt, dan zijn we actief betrokken bij de gevolgen van die komst voor De Fryske Marren. | ||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
Het Masterplan Lelylijn is begin dit jaar opgeleverd en besproken tijdens het Masterplan Congres Lelylijn in Den Haag. De heer Klaas Knot, voormalig president-directeur van De Nederlandsche Bank en Lelylijn-gezant, heeft tegelijkertijd een advies uitgebracht over de financieel-economische mogelijkheden en onmogelijkheden om de Lelylijn te realiseren. De inhoudelijke onderzoeken zijn hiermee afgerond.
Volgens de huidige planning geeft het kabinet naar verwachting in oktober duidelijkheid over de wijze waarop het de financiële opgave binnen IenW wil invullen en welke gevolgen dit heeft voor onder meer de Lelylijn. Naar verwachting worden de gevolgen pas uitgewerkt in de voorjaarsnota 2027.
Wij wachten de ontwikkelingen af.
Doelstelling: | ||||||||||||||||||||||||
Recreatie en toerisme vormen één van de belangrijkste pijlers van onze lokale economie. De Fryske Marren is een aantrekkelijke en kwalitatieve recreatiegemeente, waar nog een slimme groei mogelijk is. | ||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
Programma recreatie & toerisme De Fryske Marren in uitvoering
In 2025 zijn financiële middelen beschikbaar gesteld en is de capaciteit rond gekomen voor het Uitvoeringsprogramma Recreatie en Toerisme. In 2026 hebben we de volgende acties opgestart dan wel uitgevoerd:
- Met subsidies vanuit de gemeenten Súdwest-Fryslân en De Fryske Marren en LEADER is uitvoering gegeven aan het project DNA Verhaallijnen van VVV Waterland van Friesland. De DNA verhaallijnen zijn in juli vastgesteld. Er is gestart met een verdere uitwerking (aanpassen website, videoscript etc.). De verwachting is dat het volledige project eind 2027 afgerond is;
- Er is een reisgids ontwikkeld voor Gaasterland en er zijn routes vertaald als vervolg op de producten die in 2025 ontwikkeld zijn in het kader van seizoensverlenging;
- In november vindt wederom de Open Museummaand plaats;
- We zijn samen met Súdwest-Fryslân, een proces gestart om te komen tot meerjarensubsidie-afspraken met VVV Waterland van Friesland;
- TOP (toeristisch overstappunt) Oudemirdum is geplaatst en we zijn gestart met een update van TOP Delfstrahuizen;
- Er wordt uitvoering gegeven aan de motie van de Welkomstborden. De locaties zijn bepaald en er is een ontwerp. Realisatie is voorzien in Q4 2026;
- Vanuit de Regiodeal wordt ingezet op een Ondernemersdatadashboard. Het projectvoorstel is goedgekeurd;
- Samen met de Marrekrite onderzoeken we de mogelijkheden voor routeontwikkeling;
- We werken aan een plan voor een upgrade van het entreegebied Mirns met een sanitaire voorziening;
- Er is gestart met de conceptontwikkeling voor een bezoekerscentrum Lemmer waarin VVV en museum Lemmer samengaan en waarbij het verhaal van Lemmer centraal staat;
- We zijn aan het onderzoeken of en hoe we kunnen inzetten op de stimulering van Green Key (duurzaamheidskeurmerk gastvrijheidssector) en Blauwe Vlag (onderscheiding voor havens en stranden gericht op duurzaamheid en milieueducatie).
Deels doen we dit samen met de gemeente Súdwest-Fryslân.
Maatschappelijke initiatieven Tsjûkemar en Nannewiid
Omdat de Club van Aanjagers (CvA) Tsjûkemar 10 jaar bestond hebben zij het initiatief in 2025 geëvalueerd. 2026 wordt door de CvA gezien als “overgangsjaar” en benut om op basis van de evaluatie de koers te bepalen voor de toekomst.
Focusprojecten Tsjûkemar
Er wordt gewerkt aan de focusprojecten Ûlesprong en de Zuidoostoever. Er liggen realistische begrotingen voor beide projecten. Onder projectleiding vanuit de gemeente wordt op dit moment toegewerkt naar definitieve ontwerpen voor de Ûlesprong en de Zuidoostoever (upgrade strand). De Provincie heeft € 850.000- gereserveerd voor de uitvoering van beide projecten. Met de Perspectiefnota 2025 is ook de gemeentelijke bijdrage voor de beide projecten beschikbaar gesteld.
Nannewiid
Het Wetterskip heeft met subsidie het Nannewiid ecologisch kunnen baggeren. Het is van belang om een beheersplan op te stellen voor de ecologie, waterkwaliteit en het op diepte houden van het Nannewiid voor recreatieve doeleinden. Staatsbosbeheer en it Wetterskip hebben hier het voortouw in genomen. Het concept wordt eind 2026 verwacht. Afhankelijk van de uitkomsten van het beheersplan kijkt de gemeente wat zij kan betekenen in het op diepte houden van het Nannewiid voor de recreatie. De Provincie heeft € 100.000- beschikbaar voor het Nannewiid. Er is een wens om een wandelverbinding te realiseren. Op dit moment wordt daartoe een haalbaarheidsonderzoek uitgevoerd.
Doelstelling: | ||||||||||||||||||||||||
Vergroten economische vitaliteit in de gemeente. | ||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
Programma Economie is in uitvoering
De uitvoering van het nieuwe beleid loopt. Sinds 1 november 2025 is de vereiste capaciteit op orde en zijn wij aan de slag met de uitvoering. Opgaven worden voor een groot deel opgepakt binnen het Convenant Regio Deal.
Binnen de pijler Economie in de Regio Deal Zuidwest Friesland is ruimte om samen met Súdwest-Fryslân en de Provinsje Fryslân een aantal opgaven uit de Economische Programma's van beide gemeenten op te pakken. O.a. de volgende opgaven zijn opgenomen in het vastgestelde programmaplan:
- Versterking regionale MKB ondersteuningsstructuur
- Aanpak netcongestiemanagement op bedrijventerreinen
- Súdwest werkt! opschalen naar Zuidwest (SWF en DFM) werkt!
- Gerichte nieuwe onderwijsprogramma's onderwijs voor (toekomstige) arbeidsmarktvraag
- Maatwerkarrangementen scholing en duurzame inzetbaarheid
- Inzetten op toekomstbestendige circulaire bedrijventerreinen
- Digitaal platform opzetten voor het beter vindbaar maken van MKB-bedrijven in de regio in samenwerking met WRK.frl*
- WRK tours voor studenten waarbij ze langsgaan bij verschillende bedrijven in de regio bedoelt om studenten rechtstreeks kennis te laten maken met Friese werkgevers.
De uitvoering van deze projecten vindt plaats in de periode van 1 mei 2025 -31 december 2029 in afstemming met Súdwest-Fryslân en de Provinsje Fryslân.
* WRK.frl is een platform rond werk, leren en ontwikkeling en ontstaan vanuit de samenwerking tussen Friese werkgevers, lokale en regionale overheden en onderwijsinstellingen en heeft als doel om het groeiende tekort op de Friese arbeidsmarkt zoveel mogelijk te voorkomen.
Implementeren Social Handprint
Bij de besluitvorming over het Programma Economie is door de raad een motie aangenomen om te onderzoeken of de Social Handprint van MAEX kan worden gebruikt om de waarde van maatschappelijk initiatief in onze gemeente te bepalen. De Social Handprint visualiseert en monetariseert* de positieve bijdrage van een organisatie aan de 17 Sustainable Development Goals (SDG's). De Social Handprint Meting geeft per organisatie als resultaat:
- De totale impactwaarde, uitgedrukt in euro's.
- De verhouding van deze totale impactwaarde ten opzichte van de arbeidsinzet en de opbrengsten.
- Per thema een tabel met de activiteiten waarop maatschappelijke waarde wordt geleverd.
De Social Handprint maakt dus inzichtelijk wat een organisatie positief bijdraagt aan de samenleving en is een waardevolle manier om maatschappelijke opbrengst van lokale initiatieven in euro's zichtbaar te maken. Het is een maatschappelijke waardering.
Voor de uitvoering van de Social Handprint is een projectleider aangewezen die gestart is met het opzetten van de Social Handprint pagina voor gemeente De Fryske Marren. Deze pagina, op www.socialhandprint.com, is inmiddels af. Hier kunnen organisaties zich aanmelden voor een impactmeting. Om het platform te boosten willen we 10 handprints weggeven aan organisaties die impact leveren in onze gemeente.
*monetariseren is een proces waarbij waarde van een object of handeling wordt omgezet in geld.
Doelstelling: | ||||||||||||||||||||||||
Levendige en economisch renderende centra. | ||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
Ontwikkeling centrumvisies drie grote kernen
Inmiddels is door alle drie kernen (Joure, Lemmer en Balk) een centrumvisie opgesteld. Wij bezien, samen met respectievelijk de BIZ-vereniging WIH Joure, BIZ-vereniging Lemmer en winkeliersvereniging WHI Balk welke punten uitgewerkt kunnen worden – passend binnen het gemeentelijke beleid en gemaakte afspraken – in concrete maatregelen en voorstellen. Daar waar nodig zullen we concrete voorstellen ter besluitvorming voorleggen. We zijn inmiddels met werkgroepen in de 3 kernen gestart om diverse aandachtspunten uit de verschillende visies verder uit te werken.
* BIZ staat voor Bedrijfsinvesteringszone.
Doelstelling: | ||||||||||||||||||||||||
Het behoud van jongeren voor onze gemeente. | ||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
Programma Economie zet in op jongeren
In het Programma Economie is o.a. ruim aandacht voor het passender opleiden van jongeren. We willen hiermee een betere aansluiting krijgen op de door werkgevers gevraagde vaardigheden. Binnen de pijler Economie van de Regio Deal worden door Firda en NHL Stenden samen met het bedrijfsleven twee nieuwe onderwijsprogramma’s ontwikkeld. Eén voor de maakindustrie en één voor de maritieme industrie in onze regio.
De samenwerking met NHL Stenden, Firda en WRK.frl in onze regio wordt geïntensiveerd. WRKLab ZWF is opgericht om studenten en bedrijven nog meer met elkaar te verbinden.
Dit jaar is er 1 WRKTour georganiseerd gekoppeld aan de week van de circulaire economie. De studenten zijn langs geweest bij TN slopen en saneren en Snijtech. Dit om studenten kennis te laten maken met bedrijven in ZWF. De tweede WRKTour wordt georganiseerd in november in de toeristische sector.
Doelstelling: | ||||||||||||||||||||||||
Circulaire economie. | ||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
Circulaire economie belangrijk thema in Regio Deal
Samen met onze partners en andere relevante partijen werken we binnen de Regio Deal aan:
- Toekomstbestendige bedrijventerreinen (zie ook doelstelling Het toekomstbestendig maken van onze bedrijventerreinen onder 3.2. Bedrijvencontacten).
We willen de bedrijventerreinen in beide gemeenten (DFM en SWF) verduurzamen en circulair maken. We werken daarvoor een aanpak uit die ook toepasbaar is voor verschillende type en grootte van bedrijventerreinen. We ontwikkelen een toetsingskader voor uitgifte van kavels op nieuwe bedrijventerreinen in de regio. Er wordt zowel gefocust op bestaande, als op nieuwe terreinen. Het schrijven van de projectopdrachten hiervoor zit momenteel in de laatste fase. Daarna worden deze opdrachten ter goedkeuring voorgelegd aan het programmateam van de Regio Deal. Vervolgens wordt gestart met de uitvoering van het project.
- Biobased bouwen
We opereren hierbij op het snijvlak van duurzaamheid, transitie landbouw en toekomst van de bouwsector. Met bouwbedrijven, scholen en andere partners willen we werken aan pilots biobased bouwen. De gesprekken hierover lopen.
- Pilot elektrische vaarregio
Zuidwest-Friesland als elektrische vaarregio. Vanuit een pilot willen we dit verder op regionaal niveau uitbouwen met verschillende partners. We werken hiervoor in een projectteam met gemeenten Súdwest-Fryslân, De Fryske Marren, ondernemers en experts. We zijn op zoek naar een concreet pilotproject. Momenteel onderzoeken we of de haven bij Badmeester Keimpe een geschikte pilotlocatie is.
Regeling verbreding circulaire economie
Vanuit de Regiodeal middelen lanceren we een subsidieregeling die breed inzetbaar is en waaruit middelen kunnen worden aangevraagd. Op deze manier kunnen we ook daadwerkelijk impact realiseren. We willen de subsidieregeling gebruiken om de behoefte van het MKB met betrekking tot circulaire economie in kaart te brengen als basis voor een uitgebreidere toekomstige regeling binnen de Regiodeal. Deze regeling moet ondernemers stimuleren bij innovaties die de toekomstbestendigheid van het bedrijfsleven in onze regio versterken, met speciale aandacht voor de sterke sectoren en het kleinere, regionale MKB. De regeling zal zich richten op vier thema’s: innovatie, circulariteit, verduurzaming en arbeidsmarkt.
In totaal zal er ongeveer 1 miljoen euro beschikbaar zijn. Er wordt actief samengewerkt met de stuurgroep Zuid-West Werkt! om de subsidieregeling verder vorm te geven. We verwachten dat de subsidieregeling die wordt opgesteld vanuit de Regio Deal in het eerste kwartaal van 2027 live gaat.
Een bedrijfsleven dat de slag kan maken naar circulaire en duurzame economie en is aangesloten op de juiste netwerken om dit te bereiken.
Wij gaan voor een toekomstbestendige economie in Zuidwest-Friesland. De economie heeft een groot aandeel en verantwoordelijkheid in de transities naar een fossielvrije wereld. In de verschillende economische plannen van alle partners is dit dan ook prioriteit. Het is een uitdaging om koers te houden, ondanks wijzigingen in dynamiek en politieke wind. We koersen op echt zichtbare resultaten die ook bijdragen aan het imago van een duurzame en circulaire regio. Vanuit de regiodeal willen we mkb’ers ondersteunen en bieden daarom kosteloos kennistafels, minimasters en adviesgesprekken aan in samenwerking met Ynbusiness. De adviesgesprekken zijn een laagdrempelige manier om de ondernemers in contact te brengen met de juiste netwerken die hen verder kunnen helpen op het gebied van innovatie en duurzaamheid. Het doel is om per jaar minimaal 50 adviesgesprekken aan te bieden. Daarnaast zijn er in 2026 twee kennistafels aangeboden in de gemeente. De eerste kennistafel ging over digitalisering in de maakindustrie. De andere kennistafel (oktober), ging over circulariteit in de bouw. Daarnaast worden momenteel de laatste puntjes op de i gezet om de reeks minimasterclasses aan het eind van dit jaar nog te geven. De reeks minimasterclasses is in principe volledig opgezet en klaar om uitgevoerd te worden.
Doelstelling: | ||||||||||||||||||||||||
Het verbeteren van de brede welvaart in de regio. | ||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
Regio Deal Zuidwest-Friesland 2025 - 2029
Vanaf de zomer van 2025 is er door alle betrokken partijen hard gewerkt aan het verder vormgeven en starten van projecten. Binnen de vier programmalijnen zijn in totaal 39 projecten goedgekeurd, beschikt en gestart. De projectorganisatie werkt samen met de betrokken partijen aan het uitvoeringsgereed krijgen van meer projecten zoals opgenomen in het Programmaplan. Het Programmaplan is voor de zomer van 2026 door alle colleges herijkt. Het eerste uitvoeringsjaar laat zien dat de Regio Deal niet alleen leidt tot concrete projecten, maar ook bijdraagt aan nieuwe en versterkte verbindingen en een sterkere mienskip in Zuidwest-Friesland. Dit doen we aan de hand van 4 programmalijnen:
Programmalijn Mienskip
De mienskip levert een belangrijke bijdrage aan de brede welvaart: Het doel van deze programmalijn is de Mienskip te versterken door actieve participatie, zelf- en samenredzaamheid en duurzame ontmoetingsplekken te bevorderen.
Voortgang
Op verschillende plekken ontstaat meer verbinding tussen inwoners, verenigingen, maatschappelijke organisaties en overheden. Partijen weten elkaar steeds beter te vinden en werken gezamenlijk aan een sterke sociale basis in de regio. Een mooi voorbeeld hiervan is het project Plekberaden, waarin wordt geëxperimenteerd met nieuwe vormen van inwonersdialogen. In juni vonden de eerste twee bijeenkomsten plaats in dorpen in Súdwest-Fryslân. De eerste ervaringen zijn positief en laten zien dat inwoners op een andere manier met elkaar en met de overheid in gesprek gaan over hun leefomgeving. Binnenkort volgt een derde bijeenkomst in De Fryske Marren.
Programmalijn Voorzieningen
De programmalijn Voorzieningen draagt bij aan het bereikbaar houden van essentiële voorzieningen als zorg, onderwijs en ontmoeten voor alle inwoners van Zuidwest-Friesland. Deze opgaven pakken we aan door het verkleinen van de zorgvraag en inzetten op nieuwe zorgconcepten, op toekomstbestendig voortgezet onderwijs en een verbeterd mobiliteitsnetwerk.
Voortgang
In 2026 zijn de eerste projecten in uitvoering gekomen en wordt zichtbaar hoe de Regio Deal bijdraagt aan het versterken van de sociale basis, kansengelijkheid en bereikbaarheid in Zuidwest-Friesland. Dat blijkt onder andere uit de ontwikkeling van herstel- en zelfregiecentra. De eerste aanjagers zijn begonnen met het opbouwen van een netwerk van laagdrempelige steunpunten. Hiermee wordt de sociale basis in Zuidwest-Friesland versterkt en wordt ingezet op het beter verbinden van bestaande initiatieven, inwoners en organisaties.
Programmalijn Leefomgeving
Binnen deze programmalijn zetten we volop in op gezondheid en leggen we hierin de verbinding met de leefomgeving. Door niet alleen fysieke interventies te verrichten, maar ook aandacht te besteden aan sociale en gezondheidsvraagstukken, wordt de leefomgeving aantrekkelijker en duurzamer. Hiermee wordt de positieve gezondheid in alle aspecten bevorderd.
Voortgang
Deze programmalijn kenmerkt zich door zeer diverse projecten. In 2026 zijn we onder andere gestart met de uitbreiding van de Groenvisie binnen DFM en met de ambitieuze warmteplanning in samenwerking met Súdwest-Fryslân, een project waarmee we op nationaal niveau voorlopen.
Programmalijn Economie
We ontwikkelen de regionale economie en arbeidsmarkt door in te zetten op nieuwe initiatieven en het opschalen van lopende projecten en programma's. De focus daarin ligt op circulariteit en verduurzaming, de toekomstbestendigheid van onze onderscheidende sectoren en de kracht van het MKB.
Voortgang
Binnen de pijler Economie werken we samen met partners als ondernemersverenigingen, Firda, VCF, Ynbusiness en WRK.frl. Deze samenwerkingen lopen voorspoedig en leveren al mooie resultaten op. Zo worden er kennistafels voor ondernemers georganiseerd, investeren we in de verbinding tussen arbeidsmarkt en onderwijs met Firda en het 3O-buro en werken we met VVV Waterland van Friesland aan de ontwikkeling van een datadashboard voor ondernemers.
